Een oogontsteking, of conjunctivitis, is een ontsteking van het bindvlies van het oog. Het is een veelvoorkomende aandoening die zowel kinderen als volwassenen kan treffen en meestal wordt veroorzaakt door een virus, een bacterie of een allergie. De ogen worden rood, gaan tranen en raken geïrriteerd. De ontsteking kan, afhankelijk van de oorzaak, besmettelijk zijn. In dit artikel bespreken we de symptomen, incubatietijd, besmettingsroutes en hoe je een oogontsteking het beste kunt behandelen.
Wat is een oogontsteking?
Bij een oogontsteking raakt het bindvlies (de conjunctiva) geïrriteerd en ontstoken. Het bindvlies bedekt het oogwit en de binnenkant van het ooglid, en wanneer het ontstoken raakt, ontstaat er roodheid, zwelling en pus (etter). De aandoening kan mild zijn en vanzelf overgaan, of juist meer klachten geven afhankelijk van de oorzaak van de ontsteking.
Er zijn drie hoofdtypen conjunctivitis (oogontsteking):
- Virale conjunctivitis: meestal gekoppeld aan veelvoorkomende verkoudheidsvirussen.
- Bacteriële conjunctivitis: veroorzaakt vaak een etterige, plakkerige afscheiding en komt veel voor bij zowel kinderen als volwassenen. Soms is een behandeling met oogdruppels of zalf nodig.
- Allergische conjunctivitis: wordt veroorzaakt door een allergie.
Oorzaken van een oogontsteking
Een oogontsteking kan om verschillende redenen ontstaan. Wat er gebeurt is dat het bindvlies, het dunne vliesje dat het oogwit en de binnenkant van het ooglid bedekt, geïrriteerd of geïnfecteerd raakt.
De meest voorkomende oorzaken zijn:
- Luchtwegvirussen – bijvoorbeeld in verband met een verkoudheid. Het virus irriteert het bindvlies en leidt tot een ontsteking. Dit is de meest voorkomende en meest besmettelijke vorm.
- Bacteriën – Ontstaat wanneer bacteriën het oog binnendringen, vaak via vuile handen of na een infectie van de bovenste luchtwegen. Komt vaker voor bij kinderen, maar kan alle leeftijden treffen. De bacteriën veroorzaken een ontstekingsreactie die zorgt voor pus en plakkerige ogen.
- Allergenen – Wordt uitgelokt door allergenen zoals pollen, huisdieren, huisstofmijt of schimmel. Het immuunsysteem reageert hevig en veroorzaakt roodheid, jeuk en zwelling in het bindvlies. Deze vorm is niet besmettelijk.
- Ooglidontsteking (blefaritis) – Blefaritis betekent dat de ooglidranden ontstoken zijn, vaak door verstopte kliertjes, bacteriën of huidproblemen zoals rosacea. Deze ontsteking kan het bindvlies irriteren en leiden tot terugkerende oogontstekingen.
- Droge ogen – Wanneer de traanfilm instabiel of onvoldoende is, droogt het oogoppervlak uit en wordt het gevoeliger. Droge ogen kunnen daardoor een secundaire conjunctivitis veroorzaken, omdat het bindvlies sneller geïrriteerd of ontstoken raakt.
- Irritatie van buitenaf – Wind, rook, stof, chloorwater of cosmetica kunnen het bindvlies ook irriteren en een ontstekingsreactie opwekken. Dit komt vooral voor bij mensen die al gevoelige of droge ogen hebben.
Symptomen van een oogontsteking
De symptomen variëren afhankelijk van het type, maar veelvoorkomende tekenen zijn:
- Rode en geïrriteerde ogen
- Tranende of etterige afscheiding
- Dichtgeplakte ogen in de ochtend
- Het gevoel alsof er zand in het oog zit
- Gezwollen oogleden
- Jeuk (komt vaker voor bij de allergische variant)
- Lichtgevoeligheid
- Overmatig tranen
- Oogontsteking in één oog die zich vervolgens verspreidt naar beide ogen
Bij kinderen is er vaak meer sprake van afscheiding, zwelling en irritatie, terwijl volwassenen vaker een schurend gevoel en lichtgevoeligheid ervaren. Andere oogaandoeningen met soortgelijke symptomen zijn een ooglidontsteking (blefaritis), een strontje (chalazion of hordeolum), trichiasis (naar binnen groeiende wimpers) en een gesprongen bloedvat in het oog.
Als de symptomen veranderen, verergeren of niet overgaan zoals verwacht, is het belangrijk om medische hulp te zoeken voor de juiste diagnose en behandeling.
Hoe ziet een oogontsteking eruit?
Een typisch ontstoken oog is rood in het oogwit, tranend of etterig, soms plakkerig en gezwollen. De oogleden kunnen zwaar aanvoelen en het zicht kan licht wazig zijn door de afscheiding. Bij ernstigere ontstekingen kan de huid rond het oog geïrriteerd raken, en het komt vaak voor dat het oog pijnlijk of branderig aanvoelt. In sommige gevallen kan lichtgevoeligheid en zwelling er ook voor zorgen dat het oog meer “dichtgeknepen” lijkt dan normaal.
Is een oogontsteking besmettelijk?
Ja, in veel gevallen is een oogontsteking besmettelijk, maar dat hangt af van de oorzaak. Een virale en bacteriële oogontsteking zijn besmettelijk, terwijl de allergische variant dat niet is, omdat dit om een individuele allergische reactie gaat. Begrijpen welk type ontsteking je hebt, kan belangrijk zijn om besmetting te voorkomen en om te weten hoe lang je voorzichtig moet zijn met nauw contact met anderen.
Hoe raak je besmet met een oogontsteking?
Besmetting vindt voornamelijk plaats door direct of indirect contact. De ontsteking verspreidt zich wanneer virussen of bacteriën van het geïnfecteerde oog worden overgedragen op voorwerpen of personen in de omgeving.
- Via handen die het oog hebben aangeraakt – De allerbelangrijkste besmettingsroute. Als je in je ogen wrijft en vervolgens bijvoorbeeld een deurklink, speelgoed of toetsenbord aanraakt, kunnen anderen het virus of de bacterie oplopen.
- Via gedeelde handdoeken, kussens of make-up – Textiel en cosmetica kunnen ziekteverwekkers dragen en overbrengen tussen personen.
Door hoesten en niezen (virale variant) – Sommige virussen verspreiden zich ook via druppeltjes in verband met luchtweginfecties.
Incubatietijd voor een oogontsteking
De incubatietijd (de tijd tussen de besmetting en het optreden van de symptomen) varieert, maar één tot drie dagen is het meest gebruikelijk. In sommige gevallen kan het bij virale infecties iets langer duren voordat ze merkbaar zijn, vooral als ze ontstaan in combinatie met een verkoudheid.
Behandeling van een oogontsteking
De meeste oogontstekingen genezen vanzelf binnen enkele dagen tot een week, maar welke behandeling nodig is, hangt af van de oorzaak. Het doel is om symptomen te verlichten, de verspreiding van de besmetting tegen te gaan en de genezing van het oog te ondersteunen.
Behandeling van een virale oogontsteking
Wordt meestal veroorzaakt door hetzelfde virus als de verkoudheid. Het geneest vanzelf en kan niet met antibiotica worden behandeld. De focus ligt in plaats daarvan op het verlichten van de klachten door de ogen te spoelen, schoon te houden en kunsttranen te gebruiken die irritatie en een branderig gevoel verminderen. Omdat virussen zich gemakkelijk verspreiden, is goede handhygiëne extra belangrijk.
Behandeling van een bacteriële oogontsteking
Hierbij spelen bacteriën een actieve rol in de ontsteking, wat vaak leidt tot een etterige, gele afscheiding. In veel gevallen geneest ook bacteriële conjunctivitis spontaan, maar als de symptomen hevig zijn of niet verbeteren, kunnen vrij verkrijgbare of op recept voorgeschreven oogdruppels of zalf de genezing versnellen. Het schoonmaken van de ogen is belangrijk om de hoeveelheid bacteriën en afscheiding te verminderen.
Zelfzorg – wat kun je zelf doen?
- Reinig de ogen voorzichtig met lauw water. Veeg van de buitenste naar de binnenste ooghoek, aangezien pus en bacteriën zich vaak in de binnenste ooghoek verzamelen.
- Gebruik voor elk oog een apart watje (cotton pad).
- Vervang kussenslopen en handdoeken dagelijks.
- Vermijd make-up en contactlenzen zolang de ontsteking aanhoudt.
- Was uw handen vaak.
- Gebruik dezelfde cosmetica niet meer na de infectie (risico op herbesmetting).
Voor baby’s/pasgeborenen: neem contact op met een arts, aangezien een oogontsteking bij hen andere oorzaken kan hebben.
Wanneer moet ik medische hulp zoeken?
Je dient contact op te nemen met een opticien, huisarts of oogarts als:
- de oogontsteking na 3 tot 5 dagen niet verbetert.
- je last krijgt van hevige pijn, verminderd zicht of sterke lichtgevoeligheid.
- het oog erg gezwollen raakt.
- de ontsteking herhaaldelijk terugkeert.
- een baby een oogontsteking heeft.
- er veel pus uit het oog komt en het oog erg plakkerig is.
- je vermoedt dat de ontsteking te maken heeft met een vreemd voorwerp in het oog of oogletsel.
Als je twijfelt, is het altijd beter om een deskundige (bijvoorbeeld bij Bergman Clinics) naar je ogen te laten kijken, vooral omdat sommige oogaandoeningen kunnen lijken op een gewone oogontsteking, maar een andere behandeling vereisen. Vroegtijdig medisch advies inwinnen verkleint de kans op complicaties en zorgt voor een sneller herstel.